Boeren, burgers en buitenlui

22.1 km Fietsroute
Beschrijving
Kaart
Startpunten

Download deze route gratis via de Routabel app

Van oudsher is Warnsveld een echte plattelandsgemeente. Landgoederen, weilanden en uitgestrekte bossen lagen om de stad Zutphen gedrapeerd. Landheren zwaaiden er het scepter, jaagden op wild en de pachtboeren haalden oogst na oogst binnen. Het dorp voorzag de stad van aardappelen, vlees en groente. Berkelschippers voeren  hun vracht in zompen over de Berkel langs de tuinen van de statige villa’s aan de weg naar Zutphen. Nu is Warnsveld een groeikern voor Zutphen. Weilanden hebben plaats gemaakt voor huizen, maar de historie ligt nog aan de oppervlakte. Stap terug in de tijd en ervaar het rijke landleven van vroeger.

1. St. Martinuskerk

Als het aan Maarten van Tours had gelegen was deze kerk nooit naar hem genoemd. Toen hij in de 4e eeuw door de bevolking van Tours voorgedragen werd als bisschop verstopte hij zich in een ganzenhok. Hij voelde zich nog niet volwaardig voor het ambt. Zijn volgelingen dachten daar anders over en gingen op zoek. Bij het ganzenhok aangekomen, verraadden de dieren zijn aanwezigheid en Maarten werd alsnog ingewijd als bisschop. Getuige dit verhaal is de kerk van oorsprong katholiek. Tijdens de reformatie is hij in Nederlands Hervormde handen gekomen en dat is tot de dag van vandaag zo gebleven. Je kunt even binnen kijken.

2. Huize Baank als betaalmiddel

Halverwege de 15e eeuw duikt Baank op in de registers. Nog niet onder haar eigen naam, maar als één van twee bezittingen van Katherina Stuerman. Zij verdient haar boterham met het verpachten van het huis. Een eeuw later blijkt het huis tot landgoed ’t Velde te horen en niet veel langer daarna tot landgoed De Voorst. Kortom, had de landheer klinkende pegels nodig, dan ging het onroerende goed in de verkoop. Het huidige huis is in 1826 gebouwd voor baron Van Hamel Baank. De orangerie is inmiddels verdwenen. De huidige eigenaar verhuurt het als kantoorpand. Het koetshuis op de oever van de Berkel wordt bewoond door de barones, die Baank verkocht.

3. Jachthuis ’t Velde

Vroeger had elk zichzelf respecterende landheer wel een jachthuis op zijn terrein staan. Dit is het jachthuis van Huis ’t Veld. Voor de landheer een plek om vrienden voor de jacht uit te nodigen. Verzamelen, het landgoed afstruinen naar wild en hopen dat er raak geschoten werd. De honden haalden de prooi op, die na de jacht terug naar het jachthuis werd gebracht. Eenmaal terug in het jachthuis vergasten de jagers elkaar, onder het genot van drank, eten en rookwaren, op sterke verhalen. Schuin tegenover het jachthuis staat het tolhuis. Hier werd tol geheven om over de wegen van het landgoed te mogen reizen.

4. Boerderij Klein Graffel

Vroeger was het melken van de koeien een tijdrovend klusje. Met de hand werden de koeien één voor één gemolken. Lange wachtrijen voor de stal waren het gevolg. Niet zo fijn voor de dames, want volle uiers voelen zwaar. Tegenwoordig gaat dat heel anders. Bij boerderij Klein Graffel kun je een kijkje nemen. Je kunt de hele dag live zien hoe koeien melken nieuwe stijl in z’n werk gaat. Maar ook sta je op dit moderne rundveebedrijf oog in oog met stoere stieren en schattige kalfjes. Zin in een uitgebreide rondleiding? Dat kan, maar de boer stelt reserveren wel op prijs én er wordt wel een vergoeding gevraagd. www.klein-graffel.com.

5. Warkense molen

Het was eind 19e eeuw toen molenaarszoon Nijendijk in Warken neerstreek. Al eerder had hij geprobeerd om een molen te exploiteren, maar dat liep wegens misverstanden op een fiasco uit. Maar in Warken liep het allemaal anders. De boeren zaten op een molenaar te wachten. Nijendijk werd door zijn ‘buren’ met open armen ontvangen. Het duurde dan ook niet lang of de volgende generaties Nijendijk hadden Warken in hun greep. Als molenaar, bakker, boer en veevoederbedrijf waren ze al snel onmisbaar.

6. Landhuis ’t Walien

Het is 1836 wanneer Godhard Philip Cornelis baron van Heeckeren van Waliën een stukje heidegrond met een boerderijtje koopt in Warken. Het boerderijtje draagt de naam ‘De Ekster’. Te gewoontjes volgens de baron. Wanneer hij enkele jaren later een nieuw huis met schuur op het perceel bouwt geeft het de naam ‘’t Waliën’. Het huis draagt dezelfde naam als kasteel in Winterswijk dat ooit tot het familiebezit behoorde. De baron vond dat het kon, want hijzelf draagt immers de naam Van Waliën. Pas in 1915 laat de toenmalige barones dit huis bouwen. Nu is het in eigendom van Natuurmonumenten en wordt het bewoond door een woongroep.

7. Grote veld, schaapsherder

Je moet niet gek opkijken als je hier in de verte een schaapskudde ziet grazen. Die helpt namelijk druk mee om de heide een kans te geven. Het Grote Veld was ruim een eeuw geleden nog, letterlijk, een groot veld. Je kon kilometers ver van je af kijken. Er graasden schapen en de boeren staken er plaggen. Vlak na WOI zijn er veel bomen geplant. Het uitgestrekte veld werd een groot bos. Nu wordt er gekapt, geplant, gezaaid om de verhouding bos en veld weer in evenwicht te brengen. Schapen zijn dol op takjes, jonge boompjes en grassen. Door die te verorberen, krijgt de heide volop kans om te groeien en ontstaat er een uniek gebied waar bijzondere planten en dieren kunnen leven.

8. Bolle akker aan de bosrand

Tegen de bosrand zie je een duidelijke glooiing in het landschap. De boer van de nabij gelegen boerderij reed met zijn (krui)wagen eeuwenlang mest over de akker uit. Die mest kwam van zijn vee en werd gemengd met heideplaggen. Per eeuw kwam er zo 1 tot 2 cm bij. De hoogste heuvels vind je vaak dicht bij de boerderij, want dat koste de boer het minste moeite. Met de uitvinding van het kunstmest kwam er een einde aan deze manier van bemesten. Ruik je toch een luchtje, dan heb je grote kans dat er net mest geïnjecteerd is.

9. Rabattenbos

Aan de linkerkant van de weg zie je een bijzonder bos. Van oudsher is dit een productiebos. Met name op vochtige grond werden de bomen op langgerekte heuvels, de rabatten, geplant. De greppels dienen voor de afwatering. Het hout van de bomen was doorgaans bedoeld om de fornuizen in de boerderijen op te stoken of om mee te bouwen. De pachtboeren waren meestal verplicht om ook hun landheer een vrachtje hout te brengen.

10. ’t Meijerink

Met haar mooie gevel een pareltje in het landschap. Havezate ’t Meijerink. Ooit woonde hier de familie Meijerink, die het omliggende land bewerkte. Hoewel ’t Meijerink al vele jaren oud is, is de havezate nooit officieel erkend. De bewoners hadden geen stemrecht in de Zutphense raad en het pand was niet omzoomd met een gracht. Niet makkelijk te verdedigen en dat was nu net één van de voorwaarden om erkend te worden. Op het voormalige eigendom liggen nu naar de boerderij genoemde sportvelden en in het pand is een zorgboerderij gevestigd. Terug naar het boerenleven van toen, want er wordt weer op kleine schaal geoogst.

11. Nieuwe bomen, oude soorten

Proeven van echte oud-Hollandse appels, peren, kersen of noten kan in  ’t Milleniumbos. 104 kinderen werden er in het jaar 2000 in Warnsveld geboren. Hun familieleden mochten een jaar later een boom planten in dit bos. Omdat oude inheemse boomsoorten steeds zeldzamer worden, zijn juist deze bomen hier geplant.

Lees meer

De Biertafel

Kruisdijk 7, 7251 RL
Vorden, Nederland

Deel deze route