Machtig Zutphen

18.1 km Fietsroute
Beschrijving
Kaart
Startpunten

Download deze route gratis via de Routabel app

Een fietstocht rond één van de oudste steden van Nederland. In de vroege middeleeuwen werd Zutphen een grafelijke stad. Een ware magneet voor edelen en steeds meer mensen vestigden zich in het gebied rondom de plaats. Dankzij de rivieren de IJssel en de Berkel, maar ook de strategische ligging ten opzichte van Duitsland, werd Zutphen een belangrijk handelsknooppunt. De stad weet haar aantrekkingskracht door de eeuwen heen te behouden. Zutphen zelf is prachtig, maar ook haar buitengebied vertelt mooie verhalen.  

1. Stad Zutphen

Het is rond het jaar 300 wanneer een Germaanse stam neerstrijkt op een stuk hoger gelegen gebied aan een rivier. Een perfecte plek om een nederzetting te bouwen blijkt later. Zutphen ontwikkelt zich van een paar huisjes tot een belangrijk machtscentrum en handelsstad. In de middeleeuwen weten de graven van Zutphen steeds meer macht naar zich toe te trekken. De stad krijgt aanzien, wordt rijker en er wordt flink gebouwd. Stadswallen, torens en poorten van Duitse tufsteen verschijnen rond de stad. Om toegang tot de stad te krijgen moet men eerst één van de grachten oversteken. Veel gebouwen uit die tijd zijn nog steeds in het straatbeeld terug te vinden.

2. Station Zutphen

Het is 14 oktober 1944, wanneer geallieerde vliegtuigen hun bommen laten vallen. De opdracht die de militairen hebben, is om de brug over de IJssel te verwoesten. Een aantal verdwaalde bommen komt terecht op het direct naast de IJssel gelegen station. Ook de nabij gelegen woonwijk moet het ontgelden. 100 doden vallen er te betreuren. Na reparatiewerkzaamheden kan er nog wel gebruik gemaakt worden van het station. Maar niet lang na de oorlog wordt begonnen met de bouw van het huidige station iets verder naar het oosten.

3. Pracht en praal

Hoezo sober? Hoe uitbundiger de woning, hoe rijker de bewoners dacht men begin vorige eeuw. Het rijtje panden aan de linkerkant van de weg werd bewoond door welvarende burgers van Zutphen. De huizen zijn gebouwd rond 1900. Toen was het volgens de Jugenstilstijl heel hip om je huis uitbundig te voorzien van tierlantijnen, asymmetrische vormen en smeedijzeren hekken. Heel chique; een trapje naar de imposante voordeur, waarachter zich de bel-etage bevindt. De Zutphense aannemer annex architect Van der Klip was verantwoordelijk voor de bouw van veel Jugendstilpanden verspreid over Zutphen.

4. Havezate Den Dam

Het is in 1190: Zutphen krijgt stadsrechten. Wilhelmus en Henricus De Dammo zijn getuigen en plaatsen, met andere belangrijke mannen, hun handtekening onder het document. Een eigendom akte van de havezate die hier toen stond was er niet, maar gezien de naamgeving en de belangrijke positie van de heren lijkt het waarschijnlijk dat hun thuis hier was. In de 80-jarige oorlog werd het huis, dat inmiddels wel geregistreerd stond, volledig verwoest. Gerlach van der Capellen liet in 1599 een nieuw huis bouwen. De destijds geplaatste wapenstenen van Gerlach en zijn echtgenote zijn bewaard gebleven.

5. ‘Versailles van de Achterhoek’

Voordat Arnold Joost van Keppel eigenaar werd van ‘De Voorst’ was het huis één van de vele havezaten in het gebied. Van Keppel, de flamboyante en charmante vriend van stadhouder Willem III, kreeg ‘De Voorst’ van hem cadeau. Het huis liet hij afbreken en hij bouwde er een kleine replica van paleis Het Loo. Al snel stond het huis bekend als het ‘Versailles van de Achterhoek’. Arnold Joost, inmiddels verrijkt met de titel Graaf van Albemarle, en zijn vriend Willem III, vierden er samen menig feestje.

6. Stellingmolen Nooit Gedacht

Derk Jan Oudenampsen heeft vast nooit gedacht dat de molen, die hij in 1850 liet bouwen, twee maal tot de grond aan toe af zou branden. Oudenampsen begon met het malen van koren en eek. Een aantal jaren later verkocht hij, vanwege gezondheidsklachten, de molen aan de molenaarszoon Kok uit Zutphen. Die gaat voortvarend te werk en leent 9000 gulden van bij Baron van Heeckeren van Waliën. Hij had dat nodig voor de molen en de stoommachine die hij liet plaatsen. Als Kok niet aan zijn verplichtingen kan voldoen, wordt de molen en toebehoren in de openbare verkoop in herberg ‘De Pauw’ verkocht. Twee weken later brandde hij voor het eerst af.

7. ‘Terrein van vermaak’

Een landhuis midden in de nieuwbouwwijk ‘De Leesten’? Op zich niet zo gek als je weet dat de wijk op een voormalig landgoed gebouwd is. In de 14e eeuw was goed Ter Oye in het bezit van de Zutphense Walburgskerk. Lambert ter Oye was de horige boer die er de scepter zwaaide. Toen hij afstand van zijn rechten deed, kwam het in handen van Hendrick van Leesten. Het landhuis werd begin 19e eeuw afgebroken en mr. F.G Nieuwenhuys koopt een ‘terrein van vermaak’. Hij bouwde het huidige huis, niet wetende dat het hele terrein ‘vermaakt’ zou worden tot een nieuwbouwwijk.

8. Achter de zomerdijk

De boerderijen op de Bronsbergen liggen op rivierduinen in de voormalige natte weiden, de ‘vennen’ waaraan Zutphen (heel vroeger Sutfent) haar naam dankt. De zomer- en de winterdijken houden de rivier binnen de oever. Het is er niet altijd veilig, de IJssel is op dit punt erg smal. Stijgt het water in de IJssel tot extreme hoogte dan wordt het hier alsnog spannend.

9. Berkelzompen

Het is halverwege de 19e eeuw wanneer het een drukte van belang is op het riviertje de Berkel. Tussen het Duitse Vreden en Zutphen zijn wel 70 berkelschippers actief. Hun platte, houten zompen zijn volgeladen met kalk, zilverzand, hout of aardewerk. Eenmaal in Zutphen liggen aan de IJsselkade de grote schepen klaar om de waren over te nemen. De zompen worden beladen met koloniale waren, jenever of turf om stroomopwaarts vervoerd te worden. Maar vervoer over wegen of het spoor is in opkomst, het is sneller en goedkoper. 50 Jaar later haalt de laatste berkelschipper zijn zomp aan de wal. Nu varen de zompen rond met toeristen aan boord.
 

Lees meer

TOP Warnsveld

Rijksstraatweg, 7231
Warnsveld, Nederland

Hampshire 's Gravenhof

's-Gravenhof 6, 7201 DN
Zutphen, Nederland

Deel deze route